Nieuw magazine Opgelucht heeft oog voor gezond werken in de zorg

Drie zeldzame vormen van kanker. Een verrassende vergelijking met de topsport. Onzichtbare gezondheidsrisico’s in ziekenhuizen, warehouses en de farmaceutische industrie. De vierde editie van het magazine Opgelucht ‘Oog voor gezond werken in de zorg’ belicht de persoonlijke gevolgen van mogelijke beroepsmatige blootstelling, stelt kritische vragen over preventie en laat zien hoe organisaties risico’s aanpakken. Tijdens het Opgelucht Symposium in Houten ontving hoogleraar Frits van Rooy (foto rechts)  woensdag 7 oktober 2026 het eerste exemplaar uit handen van Jan Kegelaer, divisiedirecteur bij Tetra Tech.

In ziekenhuizen, laboratoria, de farmaceutische industrie en warehouses werken mensen dagelijks met stoffen die schadelijk kunnen zijn voor hun gezondheid. Sommige zijn niet zichtbaar of direct merkbaar. Andere worden al jarenlang gebruikt, terwijl de mogelijke gevolgen van blootstelling pas veel later aan het licht komen.

Hoe ga je daar als organisatie verantwoord mee om? In de nieuwe Opgelucht komen mensen aan het woord die zelf de gevolgen van mogelijke blootstelling ervaren, experts die kritisch kijken naar de aanpak van beroepsziekten en organisaties die laten zien hoe zij risico’s op de werkvloer terugdringen.

Als werk mogelijk ziek maakt

Een van de meest aangrijpende verhalen is dat van voormalig verpleegkundige Rhodé Wiersma. Zij werkte tientallen jaren met chemotherapie in een periode waarin veilig werken met cytostatica nog volop in ontwikkeling was. Inmiddels leeft ze met de gevolgen van drie zeldzame vormen van kanker.

Een rechtstreeks verband met haar werk is niet bewezen, maar onderzoekers konden een relatie met langdurige blootstelling aan cytostatica ook niet uitsluiten. Rhodé vertelt openhartig over haar werk, de onzekerheid en de invloed van haar ziekte op het dagelijks leven.

Ook hoogleraar Frits van Rooy is kritisch over de manier waarop Nederland met beroepsziekten omgaat. Volgens hem ontbreekt het niet zozeer aan kennis, maar schort het vooral aan de uitvoering. Risico’s worden gesignaleerd en vastgelegd, maar leiden nog te weinig tot concrete maatregelen. In zeven scherpe stellingen stelt hij onder meer de nadruk op verzuimbegeleiding en de papieren werkelijkheid van veiligheidsbeleid ter discussie.

Preventie in de praktijk

Hoe beheers je stoffen die je niet ziet of ruikt, maar die al in zeer kleine hoeveelheden schadelijk kunnen zijn? Bij farmaceutisch bedrijf Organon begint dat met zorgvuldig vastgestelde blootstellingsgrenzen. Gesloten productiesystemen, afzuiging en metingen helpen medewerkers te beschermen tegen werkzame stoffen.

In het warehouse van HealthLink vraagt een ander onzichtbaar risico voortdurend aandacht. Medische producten kunnen na sterilisatie nog resten ethyleenoxide afgeven. Met continue monitoring, persoonlijke blootstellingsmetingen en aanpassingen in ventilatie en werkprocessen houdt het bedrijf grip op wat er in de lucht vrijkomt.

Soms zit de oplossing in vijf euro

Bij Spaarne Gasthuis wordt op de afdeling pathologie gewerkt met formaldehyde, een kankerverwekkende stof die wordt gebruikt om weefsel te conserveren. Het ziekenhuis zoekt voortdurend naar mogelijkheden om de blootstelling verder terug te dringen, ook wanneer al aan de wettelijke grenswaarde wordt voldaan.

Dat vraagt soms om nieuwe technische voorzieningen, maar niet iedere verbetering hoeft kostbaar te zijn. Een eenvoudig metalen roostertje van vijf euro bleek bijvoorbeeld voldoende om te voorkomen dat papieren de afzuiging op een werkplek blokkeerden.

Ook Rijnstate investeerde in een slimmere werkwijze. Een gesloten tapstation voorkomt dat medewerkers tijdens het afvullen en ledigen van gevaarlijke vloeistoffen rechtstreeks in contact komen met dampen of vloeistoffen.

Wat kunnen we leren van de topsport?

Bij Amsterdam UMC kijken artsen en arbeidshygiënisten samen naar de relatie tussen werk en gezondheidsklachten. Daarbij trekken zij een opvallende vergelijking met de topsport.

Voor een voetballer als Frenkie de Jong werken artsen, trainers en andere specialisten nauw samen om blessures te voorkomen en hem fit te houden. Waarom is diezelfde aandacht voor werknemers minder vanzelfsprekend?

Het multidisciplinaire team van Amsterdam UMC onderzoekt niet alleen de medische klachten van patiënten, maar ook hun werkzaamheden en mogelijke blootstelling. Zo kunnen specialisten beter achterhalen welke rol het werk speelt en wat nodig is om verdere gezondheidsschade te voorkomen.